Huinegem

 
asse
 

verhulst
Toponymie: plaatsnaam die eindigt op -gem
Vanuit interesse voor toponymie (plaatsnaamkunde) is de speurtocht ontstaan naar de plaatsnaam Hanegem als bron van de familienaam.
De speurtocht naar de plaatsnaam heeft - na veel omwegen - geleid naar de Huinegem straat in Asse, Vlaams-Brabant.
Toponymie is eigenlijk geen goede manier om familienamen te verklaren...

Familienaam Van Huyneg(h)em
Egidius van Hunenghem was in 1267 de eerste vertegenwoordiger van de familienaam.
Dr. Frans Claes S.J., Oude heemnamen in Asse 2:
Van de plaatsnaam Hunenghem, die al in 1192 zou voorkomen is in 1267 de herkomstnaam afgeleid van Egidius de (van) Hunenghem.
Hij baseert zich hierbij op Dr. Jan Lindemans 6: Huinegem (XVII, 380) : egidius de hunenghem, 1267 (ib. 77).
Nog in 1269 komen we Egidius tegen bij de Oprichting van het Middeleeuws Gasthuis te Asse (door Jaak Ockeley in Ascania tijdschrift 1997-4).

Plaatsnaam eindigend op -g(h)em
Een naam eindigend op -gem is een plaatsnaam, een toponiem, meer bepaald een Frankisch antroponiem.
Oorspronkelijke vorm [persoonsnaam] + [inga] + [heim]. Vrij vertaald: Huis van ...
Zo'n 800 dergelijke plaatsen zijn door invallende Frankische stammen gesticht in westelijk Vlaanderen in de 6e tot de 10e eeuw.
In Vlaanderen zijn deze namen later geëvolueerd tot -ghem resp. -gem, in Wallonië tot -ghem resp. -enghien, in Frankrijk tot -inghem.
Adriaan Verhulst heeft de -gem plaatsnamen beschreven in zijn boek Landschap en Landbouw in Middeleeuws Vlaanderen, op pagina 118-119.

Hunenghem bij Asse
Hunenghem was een middeleeuws hof, door Franken gesticht aan de oostzijde van Asse, provincie Vlaams-Brabant
De oorspronkelijke naam van de plaats zal iets geweest zijn als Huningaheim (Huis van Huna).
In de 13e eeuw werd op deze plaats het gasthuis opgericht, tegenwoordig het Oud Gasthuis
De naam Hunenghem leefde voort in de naam van de straat naar Mollem, tegenwoordig Huinegem straat

oudgasthuis

Van Huynegem familienaam is gebaseerd op de plaats Hunenghem
De familienaam Van Huynegem komt van oudsher voor in Asse en omstreken.
Egidius van Hunenghem was in 1267 de eerste wiens naam opgeschreven werd.
Het ligt dan ook voor de hand de oorsprong van de familienaam bij Asse te situeren.
Frans Debrabandere 12 noemt ook ook Hunnegem bij Geraardsbergen.
Echter de familienaam Van Huynegem is daar voor zover bekend nooit voorgekomen. Bij Asse wél, al 750 jaar.

Hunenghem in de middeleeuwen
De plaatsnaam Hunenghem bij Asse is goed gedocumenteerd. Er is een actieve Heemkundige Kring Ascania.
Dr. Jan Lindemans zegt in Toponymie van Asse 1 over Hunenghem:
1192 Hunenghem BR
1440 Hunnegem strate, Waut. I 470
1509 den huneghem bogaert, G
1545 eenen bogaert groot omtrent een bunder, … achter tgasthuis van Assche, …de huyneghem strate aldaer in dandere, G
Huyneghem straet loopende naer Mollem, K, B nr. 2
Plaats in het dorp, waar in de 13° eeuw het Gasthuis opgericht werd, zodat de naam in onbruik geraakte en alleen voortleefde in de naam van de straat die van daar vertrekt, en in die van een boomgaard daaraan gelegen, achter het Gasthuis.
*Huningaheim is de woonplaats van Huna’s geslacht, een Frankische nederzetting uit het laatste kwartaal van de 4° eeuw.
Homoniemen te Geraardsbergen (Hunnegem) en te Papignies (Hunenghien).
Er is een familienaam van Huyneghem in de streek bekend.

Bij de bespreking van de Franken zegt Lindemans 1:
Zij richtten hun haim of hof op, bij de bronnen van beken, op ongeveer gelijke afstand van elkaar. Die hoven heetten later Volkegem, Krokegem, Huizegem, Huinegem en Walfergem. Zij waren, in de middeleeuwen, de zetels van heerlijkheden en groeiden meestal uit tot gehuchten.

Bij de bespreking van de waters in Asse zegt Lindemans 1:
(…) 2. de Waarbeek, die ontspringt op de oostzijde van het dorp, bij het oude Huinegem, verder langs het kasteel Waarbeek vloeit en te Mollem in de Molenbeek eindigt.

Dr. Frans Claes S.J. 2:
In Groot-Asse 16 nederzettingen met heem-namen, waarvan er 3 zijn uitgegroeid tot een dorp, 4 zijn bekend als gehucht, 5 onder wie Huinegem, zijn alleen bekend (geweest) als boerderij, 2 zijn overgeleverd als naam van akkerland en over 2 namen zijn geen verder gegevens bekend.
Van de plaatsnaam Hunenghem, die al in 1192 zou voorkomen is in 1267 de herkomstnaam afgeleid van Egidius de (van) Hunenghem. Deze naam, later Huinegem, slaat op een vroegere alleenstaande hoeve tussen Asse en het gehucht Waarbeek.
Hunenghem is gevormd uit Huningaheim, d.i. de persoonsnaam Huno + inga + heem
(J. Lindemans 1952, : p.129-130 en 1938: p.291).

Lindemans in Toponymie van Asse 1:
Het Hof van Hunegem (thans Huinegem gespeld) ontleent vermoedelijk zijn naam aan een toponiem van Frankische oorsprong (Huningaheim, de nederzetting van Huna en de zijnen). Het is gelegen langs de weg die vertrekt aan het Gemeenteplein te Asse, richting Waarbeek en verder naar Mollem en Bollebeek: de huyneghem strate aldaer in dandere … achter tgasthuis van Assche

Alphonse Wauters 3 spreekt in zijn Histoire des Environs de Bruxelles 1855 op p.354 over les biens de Hunneghem à Assche en op p.469 over Une rue conduisant du bourg à Waerbeek s'appelle encore de Hunnegem strate ou la rue de l'Habitation des Huns; Henri de Coeman y avait, en 1440, 3 bonniers situés près de l'hôpital et qu'il tenait en fief du seigneur de Bigard.

Felix Meurisse 4 zegt in Asse Het kasteel van Waarbeek:
Het staat immers vast dat met het hof te Hunnegem (thans Huinegem gespeld) het hof te Waarbeek wordt bedoeld en We hebben thans zekerheid dat het hof van Huseghem te vereenzelvigen is met het kasteel van Walfergem, terwijl Hunneghem of Huinegem het kasteel van Waarbeek betreft.

De oudste vermelding van het Gasthuis dateert van 6 januari 1289-90 (Jaak Ockeley 5)

Flor Desmedt 7, Leenboek van den Leenen gehouden van den Heere tot Assche, 1440 & 1483:
Op een los blad: … Actum XXIIsten dach Junii anno LXXXI. Bovengeschreven: Jan de Raet (…) ende metter ziden neven Jan sBlinden ende Jacop van Hunegem goede (…) Datum XIIIIc LXV, XV dage in meye. Het is onduidelijk of de tekst dateert uit 1465 of 1481.

Bronnen
1) Dr. Jan Lindemans in Toponymie van Asse (1952), p.18, 39-40, 129-130
    Lindemans baseert zich in zijn boek op een lange lijst uitgegeven en onuitgegeven bronnen
2) Dr. Frans Claes S.J. Dr. Frans Claes S.J. † (uit Ascania tijdschrift 1994-3): Oude heemnamen in Asse, artikel in Tijdschrift Koninklijke Heemkring Ascania, 37e jaargang 1994, nr. 4, p.109-113
3) A. Wauters, Histoire des Environs de Bruxelles, Brussel, 1855, deel I, folio 354 en 469 (in editie 1971: deel 3-B, folio 371) http://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb10224930_00559.html
4) Felix Meurisse, Asse Het kasteel van Waarbeek, p.22-23
5) Jaak Ockeley, Leven aan de bron, Een inleiding tot de geschiedenis van Asse, 1965, p.45
6) Dr. Jan Lindemans, in Eigen Schoon en De Brabander, XXIe jaargang 1938, p.291
7) Flor Desmedt, Leenboek vd Leenen gehouden vd Heere tot Assche, 1440 & 1483, 2004, p.25
8) Parochieregister Asse, geboorteregister, www.ascania.be
9) Lode Pletinckx, Op z'n Asses, Bouwstoffen voor een woordenboek van 't dialect van Asse, 1985
10) Lode Pletinckx, Woordenboek van het Asses, Kon. Heemkring Ascania, 2003, Overzicht van de fonetische en fonologische processen (FFP): FFP 8
11) http://nl.wikipedia.org/wiki/Hunnegem
12) Frans Debrabandere, Woordenboek van de familienamen in België en Noord-Frankrijk, 2003
15) Jozef van Walleghem, Merckenweerdigste voorvallen en daeghelijcksche gevallen. Brugge 1799, Eds. Ronald Engelrelst en Noël Geirnaert, 2016
16) Rijksregister, geboorteakte Jean-Baptiste Quequin 27.12.1766 te Œudeghien
17) http://www.myheritage.nl/names/pierre_quequin gehuwd met Marie Anne Josephe Buisson
18) Frank Puylaert: boek Zoektocht naar de oorsprong van de stad Vlissingen en de betekenis van -ingen, inzicht in het -ingaheim toponiem
19) Adriaan Verhulst: boek Landschap en Landbouw in Middeleeuws Vlaanderen, p. 118-119, inzicht in het -gem toponiem
Asse, Inventaris onroerend erfgoed

Home